Dwie proste mogą się przecinać, być równoległe albo skośne. Prosta i płaszczyzna mogą mieć jeden punkt wspólny, nie mieć żadnego albo prosta może leżeć w płaszczyźnie.
Płaszczyzny π i σ przecinają się wzdłuż prostej k.
Reguła
Wyznaczanie płaszczyzny
Jedną płaszczyznę wyznaczają m.in. trzy punkty niewspółliniowe, prosta i punkt poza nią albo dwie przecinające się proste.
Obraz na rzutni
Rzut równoległy na płaszczyznę
Wszystkie odcinki łączące punkty z ich obrazami są równoległe.
Reguła
Co zachowuje rzut
Rzut równoległy zachowuje współliniowość, równoległość oraz stosunki długości odcinków leżących na jednej prostej. Nie musi zachowywać długości ani kątów.
Kąt prosty w 3D
Prostopadłość prostej i płaszczyzny
Obie zaznaczone proste płaszczyzny przechodzą przez spodek prostopadłej k.
Reguła
Kryterium
Jeżeli prosta jest prostopadła do dwóch przecinających się prostych zawartych w płaszczyźnie, jest prostopadła do tej płaszczyzny.
Warto zapamiętać
Odległość punktu od płaszczyzny jest długością odcinka prostopadłego poprowadzonego z punktu do płaszczyzny.
Nachylenie
Kąt między prostą a płaszczyzną
α leży między odcinkiem AB i jego rzutem HB. Odcinek AH jest prostopadły do płaszczyzny.
Reguła
Pracujemy w trójkącie prostokątnym
Jeśli odcinek długości a jest nachylony do płaszczyzny pod kątem α, długość jego rzutu wynosi acosα, a wysokość asinα.
Wielościany
Graniastosłupy — przekątne, pole i objętość
Przekątna podstawy dₚ, wysokość H i przekątna przestrzenna d tworzą trójkąt prostokątny.
Reguła
Podstawowe wzory
V=PpH,Pc=2Pp+Pb
Dla prostopadłościanu d=a2+b2+c2.
Rozwinięcie bryły pomaga zobaczyć wszystkie ściany i bezbłędnie policzyć pole powierzchni.
Wierzchołek nad podstawą
Ostrosłupy — wysokość, pole i objętość
SO = H, SM = l, OM = r. Punkt M jest środkiem krawędzi podstawy, a r promieniem okręgu wpisanego w podstawę.
Reguła
Objętość i pole
V=31PpH,Pc=Pp+Pb
W ostrosłupie prawidłowym apotema jest wysokością ściany bocznej.
Cięcie bryły
Przekroje wielościanów
Płaszczyzna przecina każdą krawędź boczną w połowie. Przekrój jest prostokątem równoległym do podstaw.
Reguła
Konstrukcja przekroju
zaznacz dane punkty na krawędziach,
na każdej ścianie łącz punkty należące do tej samej płaszczyzny przekroju,
przenoś kierunki równoległe na sąsiednie ściany,
na końcu rozpoznaj wielokąt i oblicz jego miary.
Obrót figury
Walec, stożek i kula
Wyróżniono przekroje osiowe: prostokąt o bokach 2r i H oraz trójkąt równoramienny o podstawie 2r i wysokości H.
Reguła
Pola i objętości
Vw=πr2h,Pb=2πrh
Vs=31πr2h,Pb=πrl
Vk=34πr3,Psfery=4πr2
Quiz · 10 pytań
Sprawdź zakres podstawowy
1. Ile punktów niewspółliniowych wyznacza dokładnie jedną płaszczyznę?
2. Prosta prostopadła do dwóch przecinających się prostych płaszczyzny jest:
3. Rzut prostokątny odcinka na płaszczyznę może być:
4. Objętość graniastosłupa o polu podstawy Pp i wysokości H to:
5. Objętość ostrosłupa wynosi:
6. Pole powierzchni bocznej walca o promieniu r i wysokości h to:
7. Objętość stożka o promieniu r i wysokości h wynosi:
8. Pole powierzchni kuli o promieniu r wynosi:
9. Przekrój sześcianu płaszczyzną równoległą do ściany jest:
10. Kąt między prostą a płaszczyzną jest kątem między prostą a: